Ar pollenañ er mor
S01:E32

Ar pollenañ er mor

•

Episode description

Hiziv vo kontet eus plant. Eus ar plant vez kavet war an douar, ha eus ar re vez kavet er mor ivez, ar bezhin. Ha graet e vo un tamm beaj en amzer dremenet ivez, pell pell zo, evit klask orin ar pellenañ. Prest oc’h ? Deomp dezhi !


Gwirioù, tonioù implijet


Mammennoù :

Download transcript (.srt)
0:10

Hiziv vo kontet eus plant.

0:12

Eus ar plant vez kavet war an douar, ha eus ar re vez kavet er mor ivez, ar bezhin.

0:19

Ha graet e vo un tamm beaj en amzer dremenet ivez, pell pell zo, evit klask orin ar pellenañ.

0:26

Prest oc'h ? Deomp dezhi !

0:38

Goût a rit petra eo ar pollen hag ar pollenañ moarvat, la pollinisation.

0:43

Ur gwir dachenn enklask eo e gwirionez.

0:47

E familh bras an Anjiosperm vez gwelet dreist-holl.

0:51

Ar familh-mañ eo familh ar plant gant bleuñioù, 'giz ar roz,

0:56

an avaloù douar, ar gwinizh memes pe an derv.

1:02

Pal ar pollenañ eo lakaat ar gametoù par (les gamètes mâles), ar pollen amañ,

1:08

e darempred gant ar gametoù parez (les gamètes femelles), da lâret eo, ar vielloù.

1:14

Dre emdroadur ar spesadoù zo bet implijet tamm-ha-tamm meur a strategiezh :

1:20

leuskel an avel da gas ar pollen da skouer.

1:23

Met gwelet vez kalz muioc'h ur strategiezh all : ur c'henlabour gant loened zo,

1:29

ha dreist-holl gant an amprevaned, 'giz ar gwenan.

1:33

Ha mont a ra pelloc'h c'hoazh peogwir o deus ar plant hag amprevaned zo, ken-emdroed, "coévolué".

1:41

Abaoe pell pell zo en em glevont mat-tre, hag en em azasaet int an eil re deus ar re all.

1:48

Deuet eo da vezañ ur siñbioz hag un eskemm a zegas traoù mat d'an holl memes.

1:54

Ar plant vez pollenet : gras d'an amprevanet e c'hellont strujañ hag ober greun.

2:00

Eus an tu all e vez produet gant ar bleuñioù nektar da vagañ an amprevaned,

2:06

lod anezho zo gouest d'ober mel war-lerc'h.

2:19

Er mare-mañ vez studiet kalz ar pollenañ, dreist-holl pollenañ ar plant a vez debret ganeomp evel-just. Komprenet ho peus eo ret ar pollenañ evit kaout legumaj pe frouezh.

2:31

Siwazh gant cheñchamant an hin ha saotradur hon endro e teu da vezañ bresk ar simbioz-se.

2:42

N'eo ket bet studiet kement-se ar pollenañ er mor avat.

2:47

Meur a abeg 'oa :

2:49

Da gentañ penn eo gouest ar gametoù, dre vras, da neuial, ha da gavout ar gametoù all.

2:55

Hag ouzhpenn da se e vezont kaset dre red an dour.

2:59

Neuze soñjet e veze n'eus ket a bollenañ dre al loened er mor.

3:05

Ha koulskoude…

3:22

Koulskoude zo bet kavet ur blantenn zo sikouret da strujañ gant loened, da laret eo : pollenañ er mor.

3:30

Embannet oa bet ur studiadenn gant ur skipailh kaset gant Brigitta van Tussenbroek

3:35

e 2016 er journal Nature Communications.

3:40

Studiet o deus un angiosperme a zo en dour, Thalassia testudinum.

3:45

Un doare geot eo, a zo e strad ar mor, er morioù trovanel, e mor Karib da skouer.

3:54

N'eo ket ur spesad bezhin, met ur gwir blant,

3:58

zo emdroet tamm-ha-tamm evit mont da vevañ en dour en-dro.

4:03

Ha setu giz-se zo bleuñioù gwir ganto.

4:07

Merzet zo bet zo kalzik a loened bihan a ya da welet ar bleuñioù.

4:13

Al loened bihan-se zo divellkeinek (invertébrés),

4:17

giz preñved pe larvennoù loened brasoc'h giz kranked, pe me oar me.

4:27

Dre daolioù arnod 'ba akwariomoù zo bet lakaet war wel e ya ar re-se da welet ar bleuñioù pared,

4:34

hag ar re barezed, ha degas a reont ganto ar pollen.

4:40

Gallout a rafent gwellaat ar pollenañ neuze.

4:44

Hag e reont ! Lakaet zo bet war wel vez speriet pe fekoñdet kalz muioc'h ar bleuñioù

4:50

pa vez al loened tro-dro !

4:53

Pollenañ zo en dour neuze.

4:56

En degouezh-mañ zo ur meskaj etre ar pollenañ gant an dour hag ar pollenañ gant al loened,

5:02

'giz vez kavet war an douar a-wechoù e gwirionez.

5:10

Gwir eo e c'hoarvez er mor met… feiz.

5:13

C'hoarvezout a ra d'un diskennad eus ar plant gant bleuñioù, neuze n'eo ket ken souezhus-se…

5:19

Er c'hontrol, bamus vije bet ma vije c'hoarvezet d'ur seurt bezhin da skouer…

5:26

Ha just a-walc'h, ur skipailh eus Rosko e Penn ar Bed en deus kavet ur bezhin ispisial…

5:51

Ar skipailh-mañ, kaset gant Emma Lavaut, 'neus embannet an disoc'hoù er journal brudet-tre Science e 2022.

6:00

O studiañ ur spesad resis e oant : Gracilaria gracilis, ur bezhin ruz.

6:06

M'ho peus c'hoant da c'hoût muioc'h diwar-benn ar bezhin e c'hallit selaou an heuliadenn "Ar bezhin"

6:12

savet gant Tunvezh Glwagen-Grandjean, war radiobreizh.bzh pe radiokerne.bzh.

6:19

Pezh zo un tamm dibar d'ar spesad-mañ eo n'eo ket gouest ar gametoù da neuial :

6:24

n'o deus ket a lost.

6:26

Ne vefe ket fall d'ar spesad-mañ bezañ sikoured evit strujañ neuze.

6:31

Ar skipailh a ouie e vez kavet alies tro-dro d'ar bezhin-mañ loened bihan.

6:37

Kesteneged, des crustacés, atav ar memes re : Idotea balthica.

6:44

Pezh a ra ar re-se eo debriñ an tammoù bezhin bihan a gresk war-c'horre ar bezhin ruz.

6:50

An tammoù bihan-se zo parazited e gwirionez.

6:54

Graet o deus taolioù-arnod evit goût ha pollenet 'vez ar bezhin gant Idotea.

7:06

Da gentañ o deus lakaet ar bezhin en akwariomoù, gant pe hep Idotea.

7:12

Hag an disoc'h oa sklêr-tre :

7:15

Hep idotea, oa nebeut tre a speriañ.

7:18

Ha gant idotea e oa betek 20 gwech muioc'h a speriañ.

7:23

Ouzhpenn da se zo bet gwiriet gant mikroskopoù eo peget ar gametoù par deus an idotea,

7:30

evit diskouez n'eo ket blam d'ar red dour savet gant al loened o fiñval vez pollenet ar bezhin.

7:36

Ha ne oa ket : ar gametoù par a zo peget-mat deus al loened.

7:45

Ar wech kentañ eo gwelet loened a sikour ur spesad bezhin, bezhin ruz amañ, da speriañ.

7:52

Ouzhpenn sikour da speriañ a reont e gwirionez : debriñ a reont ar bezhin parazit.

7:58

Ha deus an tu all e implijont ar bezhin evel goudor ivez.

8:02

Ur gwir siñbioz eo.

8:04

Tost-tre eo deus ar pezh vez kavet war an douar neuze !

8:13

An dra-se a lak ar skiantourien hag ar skiantourezed da soñjal.

8:17

Chañs zo e vefe en em gavet ar pollenañ war an douar 140 milion a vloavezhioù zo,

8:24

da vare ma oa emdroet ar plant gant bleuñioù.

8:27

Bremañ e ouzomp zo pollenañ er mor ivez.

8:31

Hag ar bezhin ruz zo kalz koshoc'h, en em gavet eo 900 milion a vloavezhioù zo !

8:38

Hag al loened lieskelligek oa en em gavet tro 600 milion a vloavezhioù zo.

8:44

Ar pollenañ kentañ en defe gellet c'hoarvezout adalek ar poent-se neuze.

9:06

Diaes eo goût pegoulz resis zo bet pollenet ur blantenn evit ar wech kentañ.

9:16

Pezh zo sur 'vat, vo ket gwelet ar pollenañ memes mod ken

9:20

9:20